පසුගිය කාලයේ ඉරාන ජනාධිපතිවරයා ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නායකයන් අනතුරුවලට ලක් වෙද්දී බොහෝ දෙනෙක් සිතුවේ “දැන් ඉරානය ඉවරයි” කියායි. නමුත් ලෝකයම පුදුම කරමින් ඉරානය කිසිදු පැකිලීමකින් තොරව තම ඉදිරි ගමන දිගටම කරගෙන ගියා.
මේ පිටුපස ඇති රහස කුමක්ද?
ඒ තමයි ඉරානය සතු අතිශය සංකීර්ණ “මොසැයික් පාලන රටාව” (Mosaic Governance Architecture).
මොකක්ද මේ “මොසැයික්” ක්රමය?
සරලවම කිව්වොත්, ඉරානයේ පාලනය එක් පුද්ගලයෙක් හෝ එක් ආයතනයක් මත පමණක් රඳා පවතින්නේ නැහැ. එය කුඩා කොටස් රාශියක් එකතු වී හැදුණු සිතුවමක් (Mosaic) වගෙයි. එක් කොටසක් ගැලවී ගියත්, මුළු සිතුවමේ හැඩය වෙනස් වන්නේ නැහැ.
සමාන්තර බල කේන්ද්ර: ඉරානයේ නිල හමුදාවට අමතරව ‘විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය’ (IRGC) ලෙස වෙනම ප්රබල හමුදාවක් තිබෙනවා.
බලය බෙදී යාම: ජනාධිපතිවරයා සිටියත්, අවසන් තීරණ ගන්නේ ‘උත්තරීතර නායකයා’ (Supreme Leader) ප්රමුඛ මණ්ඩලයක් මගින්.
ස්වයංක්රීය පද්ධතිය: යම් හෙයකින් ප්රධාන නායකයෙකු අහිමි වුවහොත්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට අනුව පැය කිහිපයක් ඇතුළත එම අඩුව පිරවීමට අවශ්ය යාන්ත්රණය දැනටමත් සකස් කර තිබෙනවා.
නායකයෙකු ඝාතනය වුවහොත්?
ඉරාන පාලන ක්රමය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඕනෑම මට්ටමක ප්රහාරයකට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයටයි.
නම්යශීලී බව: පාලන තන්ත්රයේ ඉහළ පුටුවක් හිස් වූ සැණින්, ඒ අසලම සිටින ඊළඟ බලවතා එම
වගකීම භාර ගන්නවා.
තීරණ ගැනීමේ ස්වාධීනත්වය:
ප්රාදේශීය මට්ටමේ ඒකකවලට පවා මධ්යම පාලනයෙන් තොරව තීරණ ගැනීමේ යම් බලයක් පවරා තිබෙනවා.
මෙම “මොසැයික්” ක්රමය නිසා බාහිර සතුරෙකුට ඉරානයේ පාලකයා ඉලක්ක කර රට අස්ථාවර කිරීම පාහේ කළ නොහැක්කක් වී තිබෙනවා. මන්දයත්, ඔවුන් සටන් කරන්නේ එක් පුද්ගලයෙකු සමඟ නොව, ස්වයංක්රීයව ක්රියාත්මක වන දැවැන්ත ජාලයක් සමඟ නිසාවෙනි.
අවසාන අදහස
ඉරානය ලෝක දේශපාලනයේ තවමත් ස්ථාවරව සිටීමට ප්රධානතම හේතුව මෙම ‘අසම්ප්රදායික’ පාලන රටාවයි. නායකයන් ආවත් ගියත්, පද්ධතිය (System) නොසැලී ඉදිරියට ගමන් කරයි.
මේ වගේ ලෝකයේ රහස් පාලන ක්රම ගැන තවත් ලිපි කියවන්න කැමතිද? Comment එකකින් අපිට කියන්න!
