මේ දවස්වල ප්රවෘත්ති බැලුවත්, සෝෂල් මීඩියා ගියත් හැමතැනම කතා වෙන්නේ “ඩොලර් එක” ගැනයි. “ඩොලර් එක අද මෙච්චරයි”, “ඩොලර් එක තවත් වැඩි වෙලා” වගේ කතා අපිට නිතරම ඇහෙනවා. හැබැයි ඇත්තටම මොකක්ද මේ ඩොලර් එක කියන්නේ?
ඒක මෙහෙම ඉහළ පහළ යන්නේ ඇයි කියලා ඔයා කවදාහරි හිතුවද?
අද අපි බලමු මේ ඩොලර් සෙල්ලම පිටුපස තියෙන සැබෑ කතාව මොකක්ද කියලා.
1. ඇත්තටම මොකක්ද මේ “ඩොලර් එක” කියන්නේ?
ඩොලර් (Dollar) කියලා කියන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ (USA) නිල මුදල් ඒකකයයි ($). හැබැයි ලෝකයේ තියෙන අනිත් හැම රටකම වගේ මුදල් ඒකක තිබියදී,
අපි ඇයි මේ ඇමරිකන් ඩොලරයට මෙච්චර තැනක් දෙන්නේ?
ලෝකයේ සිදුවන ජාත්යන්තර වෙළඳාමෙන් (තෙල්, ගෑස්, ඖෂධ, වාහන වැනි දෑ මිලදී ගැනීම්) 80% කට වඩා සිද්ධ වෙන්නේ ඇමරිකන් ඩොලරයෙන්. ඒ නිසා ලෝකයේ “පොදු මුදල් ඒකකය” හෝ “සුපිරි බලවතා” වෙන්නේ ඩොලරයයි. අපේ රටේ රුපියලේ අගය මනින්නෙත් මේ ඩොලරයට සාපේක්ෂවයි.
2. ඩොලර් එක ඉහළ පහළ යන්නේ ඇයි? (හේතු සරලව)
ඕනෑම භාණ්ඩයක මිල තීරණය වෙන්නේ ඒකට තියෙන “ඉල්ලුම සහ සැපයුම” (Demand and Supply) මතයි. ඩොලර් එකටත් වෙන්නේ ඒ දේමයි. අපේ රටට ඩොලර් ගලාගෙන එන ප්රමාණය සහ රටෙන් පිටතට ඩොලර් ඇදී යන ප්රමාණය මත මෙන්න මේ දේවල් සිද්ධ වෙනවා:
ඩොලර් එක “ඉහළ යන්න” (රුපියල බාල්දු වෙන්න) හේතු:
ආනයන අධික වීම: අපි පිටරටින් බඩු (වාහන, පරිගණක, කෑම ජාති) ගොඩක් ගේනවා නම්, ඒවට ගෙවන්න අපිට ඩොලර් විශාල වශයෙන් ඕන වෙනවා. එතකොට ඩොලර්වලට තියෙන ඉල්ලුම වැඩි වෙලා ඩොලර් එකේ මිල ඉහළ යනවා.
ඩොලර් හිඟ වීම: රටට ඩොලර් ලැබෙන මාර්ග අඩු වුණොත් (උදාහරණයක් විදිහට සංචාරකයින් පැමිණීම අඩු වීම හෝ විදෙස්ගත ශ්රමිකයින් එවන මුදල් අඩු වීම), රට ඇතුළේ ඩොලර් හිඟ වෙනවා. හිඟ බඩු මිලෙන් අධිකයිනේ! අන්න ඒ නිසා ඩොලර් එක ඉහළ යනවා.
ණය ගෙවීමට සිදුවීම: රජය විසින් ලබාගෙන තියෙන විදෙස් ණය සහ පොලී වාරික ඩොලර්වලින් ගෙවන්න සිදු වූ විට, රට සතු ඩොලර් සංචිත ප්රමාණය අඩු වී ඩොලරය ශක්තිමත් වෙනවා.
ඩොලර් එක “පහළ යන්න” (රුපියල ශක්තිමත් වෙන්න) හේතු:
අපනයන ආදායම් වැඩි වීම: අපේ රටේ හදන තේ, ඇඟලුම් (Garments), කුළුබඩු වගේ දේවල් පිටරට පටවලා ලොකු ඩොලර් ආදායමක් ගත්තොත් රටට ඩොලර් ගලාගෙන එනවා.
සංචාරක ව්යාපාරය දියුණු වීම: විදේශීය සංචාරකයින් ලංකාවට වැඩි වැඩියෙන් එනකොට ඔවුන් රැගෙන එන ඩොලර් නිසා රටේ ඩොලර් සංචිත පිරෙනවා. එතකොට ඉල්ලුමට සරිලන සැපයුමක් තියෙන නිසා ඩොලර් එකේ මිල බහිනවා.
විදේශ ආයෝජන (Foreign Investments): පිටරට සමාගම් ලංකාවේ ව්යාපාර ආරම්භ කරන්න ඩොලර් මිලියන ගණනින් මුදල් රැගෙන ආවොත්, ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියල ශක්තිමත් වෙනවා.
💡 අවසාන වශයෙන්…
ඩොලර් එක කියන්නේ නිකම්ම නිකන් කොළ කැබැල්ලක් නෙවෙයි, ඒක මුළු රටකම ආර්ථිකයේ කැඩපතක්. ඩොලර් එක ඉහළ යනවා කියන්නේ අපිට පිටරටින් ගේන බඩු මිල (තෙල්, කිරිපිට, බෙහෙත්, ෆෝන්) හැමදේම මිල අධික වෙනවා කියන එකයි.
මේ නිසා රටක් විදිහට අපිට තියෙන එකම විසඳුම පිටරටින් දේවල් ගේන එක උපරිමයෙන් සීමා කරලා, අපේ රටෙන් පිටරටට දේවල් යවන (Exports) එක සහ සංචාරක ව්යාපාරය දියුණු කරන එකයි.
