ඔබ මේ ලිපිය කියවන්නේ ඔබේ කාමරයේ විදුලි පංකාවක් යට හෝ වායුසමීකරණය කළ නිවසක සුවපහසුවෙන් ඉඳගෙන විය හැක. නමුත් මේ මොහොතේ, අපේ පයට පෑගෙන පොළොවට යටින්, මහා සාගර පතුලේ අපේ මුළු අනාගතයම අලුතින් ලියැවෙමින් පවතී. එය කිසිදු පාලනයකින් තොරව, මිනිස් අපට නැවැත්විය නොහැකි මහා ස්වභාවික බලවේගයක් ලෙස සක්රීය වෙමින් පවතී.
ලෝක කාලගුණ සංවිධානය (WMO) සහ ඇමරිකානු NOAA ආයතනය ඉතාමත් සන්සුන්ව, තාක්ෂණික වචන භාවිත කරමින් “El Niño තත්ත්වයක් නිල වශයෙන් ආරම්භ වී ඇත” කියා ප්රකාශ කරන්නේ අප මුහුණ දීමට යන බියකරු යථාර්ථය සඟවමිනි. මේක නිකම්ම “රස්නය වැඩිවීමක්” නෙමෙයි. මේක තමයි අපේ ජීවිත කාලය තුළ අප දකින දරුණුතම “දේශගුණික කම්පනය”.
- නිහඬව රත්වන සාගරය සහ අපිට මඟහැරෙන අනතුර
පැසිෆික් සාගරයේ යටි පතුලේ උෂ්ණත්වය සාමාන්ය මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 6 කින් ඉහළ ගොස් හමාරය. ඒ කියන්නේ පෘථිවියේ විශාලතම සාගරය යට යෝධ “තාප බෝම්බයක්” පුපුරා ගොස් ඇත. මේ රස්නය මුහුදු මතුපිටට පැමිණෙන විට, මුළු පෘථිවියේම දේශගුණික රෝදය ආපසු කැරකෙන්නට පටන් ගනී.
විද්යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ 2026 සහ 2027 වසරවල් මිනිස් ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ බිහිසුණුම සහ උණුසුම්ම වසරවල් දෙක බවට පත්වීම ස්ථිර බවයි. අපට ලැබෙන මෝසම් වැසි, අපේ රට රක්නා සුළං රටාවන් මේ වන විටත් වෙනස් වී අවසන්ය.
- ලෝකය දෙකඩ වීම: එක පැත්තක නියඟය, අනෙක් පැත්තේ ගංවතුර
මෙවර El Niño තත්ත්වය තවත් දරුණු වන්නේ ඉන්දියන් සාගරයේ ද්විධ්රැවීය (Positive IOD) තත්ත්වය ද මීට සමාන්තරව සක්රීය වී ඇති බැවිනි. මේ ද්විත්ව බලපෑම මුළු පෘථිවියම කලාප දෙකකට බෙදා වෙන් කරයි.
- කඳුළු බොන ආසියාව: ශ්රී ලංකාව, ඉන්දියාව සහ ඉන්දුනීසියාව ඇතුළු අපේ කලාපයට ලැබෙන මෝසම් වැසි සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල වනු ඇත. වැව් සිඳී යනු ඇත, කුඹුරු ඉරිතලා යනු ඇත. බොන්නට දිය බිඳක් සොයා සැතපුම් ගණන් ඇවිදින මිනිසුන්ගේ සහ සතුන්ගේ දර්ශන අපට ඉදිරියේදී නිතර දැකගත හැකි වනු ඇත.
- නොනැවතී ගලන ඇමරිකාව: අප වියළී මියැදෙන විට, පෘථිවියේ අනෙක් පස ඇති ඇමරිකානු මහද්වීපය මහා ගංවතුරෙන් සහ සුළි සුළඟින් යට වී යනු ඇත. නිවාස, මහා මාර්ග, වගාබිම් මඩ වතුරෙන් වැසී යන දර්ශන ලෝක පුවත් සිරස්තල බවට පත්වනු ඇත.
- ඔබේ පසුම්බියට වදින මාරාන්තික පහර
දේශගුණික විපර්යාසය යනු පරිසරවේදීන්ගේ මාතෘකාවක් පමණක් යැයි සිතනවා නම් ඔබ තවමත් ජීවත් වන්නේ මුලාවකයි. මේක ඔබේ කුස්සියට, ඔබේ කෑම පිඟානට සහ ඔබේ පසුම්බියට සෘජුවම බලපාන ආර්ථික යුද්ධයකි.
පිඟානේ කෑම හිඟවීම
ලෝකයට සහල්, තිරිඟු, සීනි සහ කෝපි සපයන ප්රධානතම රටවල් වන බ්රසීලය, ඉන්දියාව සහ ඉන්දුනීසියාව මේ වන විටත් අස්වනු පාලුවීමේ අවදානමට මුහුණ දී සිටී. ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ලෝක වෙළෙඳපොළේ ආහාර මිල ගණන් 35% කින් පමණ ඉහළ යනු ඇතැයි ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) අනතුරු අඟවයි. මුදල් තිබුණ ද කන්නට කෑම නැති තත්ත්වයක් ලෝකය පුරා නිර්මාණය විය හැක.
සැපයුම් ජාල බිඳවැටීම
ගෝලීය වෙළෙඳාමේ හදවත බඳු පැනමා ඇළ නියඟය නිසා සිඳී යමින් පවතී. නැව් ගමනාගමනය සීමා වීම නිසා ඔබ භාවිත කරන සෑම අත්යවශ්ය භාණ්ඩයකම ප්රවාහන ගාස්තු ඉහළ යන අතර, එය ලංකාව වැනි ආනයන මත යැපෙන රටවල ජීවන වියදම දරාගත නොහැකි මට්ටමකට ඔසවා තබනු ඇත.
- ශ්රී ලංකාවට එන “කාලගුණික කතු පහර” (Climate Whiplash)
ලංකාවට මේ El Niño තත්ත්වය බලපාන්නේ අදියර දෙකක දරුණු ප්රහාරයක් ලෙසිනි.
පළමු ප්රහාරය: මහා වියළි බව සහ විදුලි අර්බුදය
දැනට පවතින නිරිතදිග මෝසම් වැස්ස අඩාල වීම නිසා ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ දිවයින පුරා දැඩි වියළි කාලගුණයක් සහ උෂ්ණත්වයක් ඇති වේ. මධ්යම කඳුකරයේ ජලාශ සිඳී යාම නිසා ජල විදුලි නිෂ්පාදනය අඩාල වී, නැවතත් විදුලි කප්පාදුවලට හෝ විදුලි ගාස්තු ඉහළ දැමීම්වලට අපට මුහුණ දීමට සිදු විය හැක.
දෙවැනි ප්රහාරය: එක රැයකින් එන මහා ජලගැල්ම
මෙහි ඇති බිහිසුණුම තත්ත්වය එය නොවේ. වසර අවසානයේ (ඔක්තෝබර් – දෙසැම්බර්) අන්තර් මෝසම් කාලය පැමිණෙන විට, අධික රස්නය නිසා කුපිත වූ වායුගෝලය එකපාරටම අස්ථාවර වේ. මාස ගණනක් තිස්සේ නොවැටුණු මහා වැස්ස දින කිහිපයක් ඇතුළත එකපාරටම කඩා හැලෙනු ඇත. නියඟයෙන් පීඩා විඳි ජනතාවට, එක රැයකින් නායයෑම් සහ මහා ගංවතුර තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවන “කාලගුණික කතු පහරකට” (Climate Whiplash) අප ලක් වේ.
- අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?
ස්වභාවධර්මය අපට අවසන් අනතුරු ඇඟවීම නිකුත් කර ඇත. බිය වී පලා යාමට තැනක් අපට නැත. කළ හැක්කේ එකම දෙයකි; බුද්ධිමත්ව සූදානම් වීම පමණි. - ජලය සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාව: ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ජලය සහ ආහාර ඉතාමත් අරපිරිමැස්මෙන් භාවිත කිරීමට හුරු වන්න. ව්යාපාරිකයන් තම සැපයුම් ජාලයන් (Supply chains) කලින්ම සැලසුම් කරගත යුතුය.
- බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව: ජල විදුලිය බිඳවැටෙන අවස්ථාවකදී සූර්ය බලශක්තිය (Solar power) වැනි විකල්ප කෙරෙහි පුද්ගලික සහ ව්යාපාරික මට්ටමින් යොමු වීම අත්යවශ්ය වේ.
- ගෝලීය ඇඟලුම් සහ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්රය: කපු වැනි ස්වභාවික අමුද්රව්යවල මිල ඉදිරියේදී අහස උසට නැඟිය හැකි බැවින්, කර්මාන්තකරුවන් තම නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ මිල ගණන් කලින්ම කළමනාකරණය කරගත යුතුය.
අවසාන සටහන: 2026 El Niño යනු තවදුරටත් රූපවාහිනී ප්රවෘත්තිවල යන තවත් එක ප්රවෘත්තියක් නොවේ. එය ඔබේ, මගේ, අපේ දරුවන්ගේ හෙට දවසේ ජීවිතය තීරණය කරන සැබෑ මාරයාය. ස්වභාවධර්මයේ මේ මහා පෙරළියට ඔරොත්තු දිය හැක්කේ අද දවසේ දත්ත කියවා, හෙට දවස වෙනුවෙන් සූදානම් වන මිනිසුන්ට සහ ව්යාපාරවලට පමණි.
මෙම ලිපිය 2026 ජූනි මස නිකුත් වූ නවතම ජාත්යන්තර කාලගුණ විද්යා සහ ආර්ථික දර්ශක (NOAA, WMO, IMF) ඇසුරින් සත්ය කරුණු මත පදනම්ව සකස් කරන ලද්දකි.
