ලෝකයේ ඉහළම සහ අභියෝගාත්මකම කඳු මුදුන ලෙස සැලකෙන එවරස්ට් කන්ද (Mount Everest) ආශ්රිතව මෑතකදී අතිවිශේෂ ලෝක වාර්තාවක් බිහිවී තිබේ. ඒ, එකම දිනයක් තුළ වැඩිම කඳු නගින්නන් පිරිසක් එවරස්ට් කඳු මුදුන ජයග්රහණය කිරීමත් සමඟයි. සොබාදහමේ දරුණුතම දේශගුණික විපර්යාසයන්ට මුහුණ දෙමින්, මිනිස් අධිෂ්ඨානය සහ කැපවීම ලොවටම පසක් කළ සුවිශේෂී සංසිද්ධියක් ලෙස මෙය ඉතිහාසයට එකතු වේ.
නමුත් මොකක්ද මේ එවරස්ට් කියන්නේ? ඇයි මේක මේ තරම් විශේෂ?
සහ ඇයි මිනිස්සු මේක නඟින්න මෙච්චර අමාරු?
මේ ඒ පිළිබඳව තැබෙන දීර්ඝ සටහනකි.
මොකක්ද මේ එවරස්ට් (Mount Everest) කියන්නේ?
ලෝකයේ උසම කන්ද වන එවරස්ට් පිහිටලා තියෙන්නේ හිමාල කඳු වැටියට අයත්ව, නේපාලය සහ චීනය (තිබෙත) අතර සීමාවේයි. මුහුදු මට්ටමේ සිට මෙහි නිල උස මීටර් 8,848.86 ක් (අඩි 29,031.7 ක්) පමණ වෙනවා. නේපාල වැසියන් මෙයට “සාගරමාතා” (Sagarmatha) ලෙස හඳුන්වන අතර, තිබෙත් වැසියන් හඳුන්වන්නේ “චොමොලුන්ග්මා” (Chomolungma) හෙවත් “ලෝකයේ මව් දේවතාවිය” යන නමිනුයි. 1953 මැයි 29 වැනිදා සර් එඩ්මන්ඩ් හිලරි සහ ටෙන්සිං නොර්ගේ ප්රථම වරට මෙහි මුදුනටම පා තැබූ දා සිට, ලොව වටා සිටින කඳු නගින්නන්ගේ සිහිනය බවට එවරස්ට් පත්වුණා.
ඇයි එවරස්ට් තරණය කිරීම මේ තරම්ම අමාරු?
එවරස්ට් කන්ද නඟිනවා කියන්නේ සාමාන්ය සංචාරයක් නෙවෙයි; ඒක ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටනක්. ඒකට ප්රධානම හේතු කිහිපයක් තියෙනවා:
ඔක්සිජන් හිඟකම (The Death Zone): කන්දේ මීටර් 8,000 ක සීමාවෙන් ඉහළ කලාපය හඳුන්වන්නේ “මරණයේ කලාපය” (Death Zone) කියලයි. මෙතනදී වායුගෝලීය ඔක්සිජන් මට්ටම මුහුදු මට්ටමට වඩා තුනෙන් එකක් දක්වා අඩු වෙනවා. කෘතිම ඔක්සිජන් නොමැතිව මිනිස් සිරුරකට මෙහි පැවැත්මක් නැහැ.
දරුණු සීතල සහ සුළඟ: මෙහි උෂ්ණත්වය සෘණ සෙල්සියස් අංශක 30 ත් 60 ත් (-30^\circ\text{C} to -60^\circ\text{C}) දක්වා දරුණු ලෙස පහත වැටෙනවා. මීට අමතරව පැයට කිලෝමීටර් 100 ඉක්මවන දරුණු සුළං තත්ත්වයන් (Jet Streams) නිතරම ඇති වෙනවා.
හිම කඩා වැටීම් (Avalanches) සහ ග්ලැසියර: කන්ද නඟින අතරමඟ තියෙන “ඛුම්බු හිම දියඇල්ල” (Khumbu Icefall) වගේ ප්රදේශ ලෝකයේ දරුණුම අනතුරු සිදුවන තැන් වෙනවා. ඕනෑම වෙලාවක දැවැන්ත හිම කුට්ටි කඩා වැටෙන්න පුළුවන්.
කඳු ලෙඩේ (Altitude Sickness): අධික උසකට යද්දී ශරීරය අභ්යන්තරයේ ඇතිවන පීඩන වෙනස්කම් නිසා මොළයට හෝ පෙනහළුවලට වතුර පිරීම වැනි මාරාන්තික රෝගී තත්ත්වයන් ඇතිවිය හැකියි.
ඇයි මේක “ලෝක වාර්තාවක්” වෙන්නේ?
සාමාන්යයෙන් එවරස්ට් කන්ද නඟින්න පුළුවන් වෙන්නේ අවුරුද්දකට දින කිහිපයක් වැනි ඉතාම කෙටි කාල සීමාවකදී විතරයි. මේ කාලය හඳුන්වන්නේ “කාලගුණ කවුළුව” (Weather Window) කියලා. මැයි මාසයේ එළඹෙන මේ වගේ දිනවලදී සුළඟේ වේගය අඩු වී, කාලගුණය තරමක් යහපත් වෙනවා.
මේ වතාවේදී එම යහපත් කාලගුණික තත්ත්වයෙන් උපරිම ප්රයෝජන ගත් දෙස් විදෙස් කඳු නගින්නන් සහ ඔවුන්ගේ දේශීය මඟපෙන්වන්නන් (Sherpas) විශාල පිරිසක් එකම දිනයක් තුළ කඳු මුදුනට ළඟා වීමට සමත් වුණා. මෙතරම් විශාල පිරිසක්, එකම දිනක, ලෝකයේ භයානකම කඳු මුදුනක් එකවර ජයග්රහණය කිරීම මීට පෙර ඉතිහාසයේ කිසිදා වාර්තා වී නොමැති නිසයි මෙය ඓතිහාසික ලෝක වාර්තාවක් බවට පත්වෙන්නේ.
මෙම වාර්තාව මඟින් මිනිසා සතු නොපසුබට උත්සාහය සහ නවීන කඳු නැගීමේ තාක්ෂණයේ දියුණුව මැනවින් ලොවටම පෙන්වා දී තිබෙනවා.
